Robert Bokx, geestelijk vader scheepsdatabase: ‘Datadirk loopt als rode draad door mijn leven’
Royal Dirkzwager in Maassluis nam dit voorjaar afscheid van computersysteem Datadirk, een IT-systeem met een enorme scheepsdatabase dat van Dirkzwager een belangrijke maritieme dienstverlener maakte. Programmeur en wiskundige Robert Bokx, inmiddels 72 jaar, was ontwerper van het systeem en in de ruim 38 jaar dat het in gebruik was verantwoordelijk voor het onderhoud.
Programmeur en wiskundige Robert Bokx, inmiddels 72 jaar, was ontwerper van het systeem. Foto: Dennis Wisse
‘Datadirk loopt als een rode draad door mijn hele leven’, vertelt Bokx. ‘Natuurlijk is het bijzonder dat het systeem zo lang heeft gefunctioneerd, maar het is goed om er nu afscheid van te nemen. Ik kan nu voor het eerst in al die jaren ‘s nachts mijn telefoon uitzetten. Al die tijd moest ik 24 uur bereikbaar zijn voor het geval er storingen waren met Datadirk. Als mijn mobiele telefoon leeg raakte, was ik lichtelijk gestrest, omdat ik altijd bereikbaar moest zijn voor Dirkzwager.’
Geen wifi
Uiteindelijk is Bokx in al die jaren maar één keer gebeld voor een noodgeval, namelijk toen in 2023 een cyberaanval het Windows-netwerk van Dirkzwager stillegde. Alles lag plat, alleen Datadirk, dat op Linux draaide, was onaangetast en werkte nog.
‘Dat was een van de weinige keren dat ik werd gebeld. Ik zat toen op de boot en was onderweg van het Zuider- naar het Noordereiland van Nieuw-Zeeland. Mijn telefoon was bijna leeg en er was geen wifi aan boord. Zodra we aan wal waren, zijn we meteen naar het hotel gegaan en heb ik ingebeld op het systeem van Datadirk, dat nog goed functioneerde. Ik heb toen alle klantenbestanden en mailadressen nog kunnen doorgeven, zodat iedereen kon worden ingelicht.’
Blij
Datadirk heeft nog een tijdlang parallel gedraaid, naast het nieuwe, vervangende systeem Ship2Port, dat Dirkzwager ook zelf heeft ontwikkeld. Eind maart was het toch echt zover en ging de stekker eruit bij Datadirk. Toen is Ship2Port live gegaan. Het is actief bij zowel Dirkzwager in Maassluis als op de vestiging van het bedrijf in Antwerpen.
‘Ik ben oprecht heel blij met het nieuwe systeem’, zegt Bokx. ‘Eerder was er nooit een goed alternatief en zo’n grote afhankelijkheid van mij als persoon is eigenlijk niet goed natuurlijk. Ik riep al langer dat er vervanging moest komen.’
Het afscheid van Datadirk betekent niet dat Bokx niet meer aan het werk is. Integendeel: de opmars van nieuwe technologieën en de razendsnelle ontwikkelingen in Artificial Intelligence houden hem nog altijd bezig en maken hem nieuwsgierig naar alle nieuwe mogelijkheden, zegt hij.
Het kantoor van Dirkzwager in de jaren ’80. Foto: Archief Royal Dirkzwager
‘Ik zet nu voor het eerst in jaren ‘s nachts mijn telefoon uit’
‘Dit gaat ons leven veranderen, dacht ik eind jaren tachtig toen de vierde generatie-programmeertaal, Unify/Accel, opkwam. Daarmee zijn we toen ook voor Datadirk aan de slag gegaan, vanaf 1987 ging het live. We konden veel sneller nieuwe applicaties bouwen, wat voor die tijd heel arbeidsintensief was, en er was een mooiere user interface.’
‘Zo’n zelfde doorbraak maken we nu mee met de opkomst van AI. Ik vind het heel spannend en mooi om die AI-revolutie mee te maken, alles komt erdoor in een stroomversnelling. Mijn zoon is medeoprichter van een bedrijf dat AI inzet voor juridische dienstverlening. Ik werk intensief met hen samen. Zij zijn blij met de jarenlange ervaring die ik meebreng en ik ben blij weer met iets nieuws bezig te kunnen zijn. Dat houdt je scherp.’
Overigens was Bokx in al die jaren maar een jaar in vaste dienst van Dirkzwager: in 1996, toen het Datadirk-systeem in Hamburg, Vietnam, Jakarta en in zes havens in Zuid-Afrika moest worden geïnstalleerd. ‘Ja, dat waren mooie projecten.’
Terwijl hij als zelfstandige steevast verbonden bleef aan Dirkzwager, timmerde Bokx ondertussen hard aan de weg met zijn eigen IT-adviesbedrijven Integrity en Conclusion, die hij beide uiteindelijk heeft verkocht. Conclusion, dat hij in 2006 als laatste van de hand deed, telt nu 3.800 werknemers.
Verrekijkers
Eigenlijk is aan de architectuur van Datadirk niet zo gek veel veranderd, wel is het uitgebreid en verbeterd. Eind jaren tachtig was Dirkzwager met het systeem een van de belangrijkste schakels bij de aankomst van schepen. Waar voorheen in Hoek van Holland met verrekijkers werd bijgehouden welke schepen aankwamen en vertrokken, werd dat langzamerhand overgenomen door geautomatiseerde systemen en koppelingen tussen radarsystemen, telexen en databases.
‘Datadirk was zijn tijd ver vooruit. Door slimme koppelingen en actuele data kon Dirkzwager maatwerk leveren aan zijn klanten, daar was van begin af aan veel belangstelling voor. Bergers, maar ook sleep- en loodsdiensten, scheepseigenaren en scheepsagenturen zijn daar geïnteresseerd in. Juist in maatwerk zijn nog veel mogelijkheden, zeker met de ontwikkelingen binnen AI.’
Ship2Port vervangt Datadirk
Na bijna veertig jaar is het nieuwe digitale systeem Ship2Port van Royal Dirkzwager de vervanger van het aloude Datadirk. De uitgangspunten zijn bij het nieuwe systeem weinig veranderd: het moet alles bieden om maritieme activiteiten real time te kunnen monitoren, aangevuld met actuele havengegevens, vaarschema’s en ligplaatsinformatie.
Het is mede gecombineerd met haven community-systemen en het Automatic Identification System (AIS), dat schepen wereldwijd automatisch identificeert en volgt via VHF-radiogolfen. Op die manier zijn alle internationale scheepsbewegingen nauwlettend te volgen: van verwachte aankomsttijden tot havenaanloop, vertrektijden, toewijzingen van ligplaatsen, afgelegde routes en eindbestemmingen, maar ook scheepstype en eigenaar. Op basis van al die gegevens en verkeersinformatie kan er makkelijker worden gepland en kan er zo nodig nog worden geschakeld als er wijzigingen zijn.
Via het systeem is ook een volledige database met scheepsgegevens te vinden, zoals de eigenaar en het beheer, maar ook technische specificaties: afmetingen, motortype en capaciteit.
First come, first served
Behalve dat het nieuwe systeem sneller en geavanceerder is, ziet Dirkzwager ook meer kansen door inzet van AI en door specifieke toepassingen en maatwerk.
Zo doet Dirkzwager ook mee aan het zogeheten Mission-project (Maritime Just In Time Optimisation) om uitstoot van schepen te verminderen. Bij havenbezoeken wordt vaak gewerkt volgens het first come, first served-principe, wat geregeld leidt tot wachttijden, onnodige brandstofverspilling en uitstoot. Via Mission wordt het havenbezoek just in time via digitale coördinatie geregeld, waarmee de uitstoot en wachttijden worden geminimaliseerd.
Inmiddels gebruikt Dirkzwager het nieuwe systeem, Ship2Port. Foto: Dennis Wisse
